Οι λοιμώξεις της νεαρής ηλικίας προκαλούν άνοια αργότερα στη ζωή, λέει μελέτη

Οι άνθρωποι που περνούν σοβαρές λοιμώξεις και χρειάζονται νοσηλεία φαίνεται να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια αργότερα στη ζωή, σύμφωνα με νέα μεγάλη μελέτη από τη Φινλανδία που δημοσιεύθηκε στο PLOS Medicine. Το σημαντικότερο εύρημα είναι ότι η σχέση αυτή είναι ισχυρή, ακόμη και όταν οι ερευνητές υπολόγισαν άλλες παθήσεις που επίσης αυξάνουν τον κίνδυνο άνοιας, όπως ο διαβήτης, τα καρδιαγγειακά προβλήματα και η κατάθλιψη.

Η σύνδεση μεταξύ λοιμώξεων και γνωστικής έκπτωσης δεν είναι εντελώς νέα. Για χρόνια, γιατροί παρατηρούσαν ότι αρκετοί ηλικιωμένοι μετά από σοβαρές μολύνσεις παρουσίαζαν ταχύτερη πτώση μνήμης ή νοητικών λειτουργιών. Ωστόσο, παρέμενε ανοιχτό το ερώτημα αν η λοίμωξη ήταν πραγματική αιτία ή αν απλώς αποτελούσε ένδειξη γενικότερα κακής υγείας.

Αυτό ακριβώς προσπάθησε να ξεκαθαρίσει η νέα έρευνα. Η επιστημονική ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι ανέλυσε τα εθνικά ηλεκτρονικά αρχεία υγείας της Φινλανδίας, ένα από τα πιο ολοκληρωμένα συστήματα καταγραφής παγκοσμίως. Οι ερευνητές εξέτασαν 62.555 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω που διαγνώστηκαν με άνοια μεταξύ 2017 και 2020.

Το εύρημα που ξεχώρισε από 21 χρόνια ιατρικών αρχείων

Για κάθε ασθενή με άνοια, επέλεξαν πέντε άτομα ίδιας ηλικίας και φύλου χωρίς διάγνωση άνοιας, δημιουργώντας ομάδα σύγκρισης 312.772 ανθρώπων. Στη συνέχεια ανέτρεξαν έως και 21 χρόνια πίσω στο ιατρικό ιστορικό όλων των συμμετεχόντων ώστε να εντοπίσουν ποιες ασθένειες είχαν προηγηθεί.

Για να μειώσουν το ενδεχόμενο λάθους, οι επιστήμονες απέκλεισαν το τελευταίο έτος πριν από τη διάγνωση άνοιας. Αυτό έγινε επειδή στα πρώτα στάδια της νόσου ένα άτομο μπορεί ήδη να έχει αδυναμία αυτοφροντίδας, κάτι που αυξάνει τον κίνδυνο λοιμώξεων και θα μπορούσε να μπερδέψει τα αποτελέσματα.

Το εύρημα που ξεχώρισε από 21 χρόνια ιατρικών αρχείων

Η ανάλυση έδειξε ότι από 170 συχνές παθήσεις, οι 29 εμφανίζονταν συστηματικά πριν από διάγνωση άνοιας. Οι περισσότερες ήταν μη λοιμώδεις: εγκεφαλικό επεισόδιο, διαβήτης τύπου 2, κατάθλιψη, τραυματισμοί κεφαλής και άλλα γνωστά προβλήματα υγείας. Όμως δύο κατηγορίες λοιμώξεων ξεχώρισαν επίσης: η κυστίτιδα και οι βακτηριακές λοιμώξεις χωρίς σαφώς καθορισμένη εστία. Ακόμη και μετά τη στατιστική προσαρμογή για όλες τις υπόλοιπες 27 παθήσεις, οι λοιμώξεις συνέχισαν να συνδέονται ανεξάρτητα με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Όσοι είχαν νοσηλευτεί για κυστίτιδα εμφάνιζαν περίπου 19% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο μελλοντικής άνοιας. Παρόμοια αύξηση βρέθηκε και για τις άλλες σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις.

Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι μόνο το 10% έως 14% αυτής της επιπλέον επιβάρυνσης μπορούσε να εξηγηθεί από άλλα προβλήματα υγείας. Με απλά λόγια, η λοίμωξη δεν φαίνεται να είναι απλώς «συνοδός» κακής υγείας, αλλά πιθανός ξεχωριστός παράγοντας κινδύνου.

Πώς μια λοίμωξη μπορεί να επηρεάζει τον εγκέφαλο

Πώς όμως μια λοίμωξη μπορεί να επηρεάζει τον εγκέφαλο χρόνια αργότερα; Μία βασική εξήγηση είναι η φλεγμονή. Όταν ο οργανισμός αντιμετωπίζει σοβαρή λοίμωξη, ενεργοποιείται έντονα το ανοσοποιητικό σύστημα. Η παρατεταμένη φλεγμονή μπορεί να επηρεάσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, δηλαδή το φυσικό προστατευτικό φίλτρο του εγκεφάλου.

Αν αυτός ο φραγμός αποδυναμωθεί, φλεγμονώδη κύτταρα και βλαπτικές ουσίες μπορούν να περάσουν πιο εύκολα στον εγκεφαλικό ιστό. Αυτό ενδέχεται να ενισχύει νευροφλεγμονή, βλάβη νευρώνων και αγγειακές αλλοιώσεις, διαδικασίες που σχετίζονται με την άνοια.

Η ίδια μελέτη εξέτασε και άτομα με πρώιμη άνοια, δηλαδή πριν από τα 65 έτη. Αν και η ομάδα ήταν μικρότερη, βρέθηκαν παρόμοιες συνδέσεις με περισσότερα είδη λοιμώξεων, όπως βακτηριακή πνευμονία, σοβαρά γαστρεντερικά προβλήματα και σοβαρές οδοντικές λοιμώξεις.

Περιορισμοί της έρευνας και σημασία των αποτελεσμάτων για τη δημόσια υγεία

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι πρόκειται για παρατηρησιακή μελέτη, που σημαίνει πως δεν αποδεικνύει ότι οι λοιμώξεις προκαλούν άμεσα άνοια. Δείχνει όμως ισχυρή συσχέτιση. Είναι πιθανό σε ορισμένους ανθρώπους η λοίμωξη να επιταχύνει μια διαδικασία που είχε ήδη ξεκινήσει σιωπηλά στον εγκέφαλο. Παράλληλα, ένας ακόμη περιορισμός στην έρευνα είναι το ότι καταγράφηκαν μόνο λοιμώξεις αρκετά σοβαρές, ώστε να χρειαστεί νοσοκομειακή περίθαλψη. Ήπιες λοιμώξεις που αντιμετωπίστηκαν στο σπίτι δεν περιλήφθηκαν, επομένως η μελέτη δεν απαντά αν και αυτές μπορεί να σχετίζονται με εκδήλωση άνοιας.

Ωστόσο, τα ευρήματα έχουν πρακτική σημασία. Η πρόληψη λοιμώξεων στους ηλικιωμένους, ο έγκαιρος εμβολιασμός, η σωστή αντιμετώπιση ουρολοιμώξεων και πνευμονιών και η ταχεία νοσηλεία όταν χρειάζεται ίσως δεν προστατεύουν μόνο από άμεσες επιπλοκές, αλλά και από μακροπρόθεσμη γνωστική έκπτωση. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι μελλοντικές μελέτες θα εξετάσουν αν η καλύτερη πρόληψη και θεραπεία λοιμώξεων μπορεί πράγματι να μειώσει περιστατικά άνοιας. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, τότε ένα μέρος της προστασίας του εγκεφάλου ίσως ξεκινά πολύ νωρίτερα απ’ όσο πιστεύαμε: με την προστασία του σώματος από σοβαρές μολύνσεις.